Του Δημήτρη Αχιλαδέλλη
STIGMA Radio Show
Ιούνιος 2015 — Η Ελλάδα στο χείλος
Υπάρχουν συνθήματα που γεννιούνται στον δρόμο και πεθαίνουν μαζί του. Και υπάρχουν άλλα που αρχίζουν ως κραυγή αγωνίας, γίνονται ιστορία και καταλήγουν εκλογικό εργαλείο. Το «Μένουμε Ευρώπη» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Ήταν τα τέλη Ιουνίου του 2015. Η Ελλάδα βίωνε μία από τις πιο δραματικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της. Οι τράπεζες ήταν κλειστές. Τα ΑΤΜ είχαν όριο ανάληψης εξήντα ευρώ. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ διαπραγματευόταν τετ-α-τετ με τους δανειστές, κι ένα δημοψήφισμα που δεν το περίμενε κανείς είχε ήδη ανακοινωθεί.
Τότε, εκεί στην πλατεία Συντάγματος, κάτι συνέβη. Χωρίς κομματικό κέλευσμα, χωρίς οργανωτική δομή, χιλιάδες πολίτες κατέβηκαν στον δρόμο κρατώντας ελληνικές και ευρωπαϊκές σημαίες. Το σύνθημά τους ήταν απλό, καθαρό, ισχυρό: «Μένουμε Ευρώπη».
Μια πρωτοβουλία χωρίς πρόσωπο
Οι διοργανωτές τόνιζαν με έμφαση ότι δεν εκπροσωπούσαν κανένα κόμμα. Ήταν μια ψηφιακή σπίθα που άναψε στα social media και έγινε φωτιά στους δρόμους. Το μήνυμα ήταν ότι η ευρωπαϊκή θέση της Ελλάδας είναι εθνικό κεκτημένο — πάνω και πέρα από κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις.
Βέβαια, δεν ήταν δύσκολο να δει κανείς ποιοι κατέβηκαν εκείνο το βράδυ. Στελέχη και βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, του ΠΑΣΟΚ και του Ποταμιού ήταν ανάμεσα στο πλήθος. Ο επίτιμος πρόεδρος της ΝΔ, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, παρέστη αυτοπροσώπως και δήλωσε: «Η Ελλάδα είναι η Ευρώπη».
Το δημοψήφισμα και η ιστορική ειρωνεία
Λίγες μέρες αργότερα, στις 5 Ιουλίου 2015, ο ελληνικός λαός έλεγε «ΟΧΙ» με ποσοστό 61%. Φαινομενικά, το «Μένουμε Ευρώπη» είχε ηττηθεί στις κάλπες.
Όμως η ιστορία ήταν πιο περίπλοκη. Μέσα σε εβδομάδες, η ίδια κυβέρνηση που κέρδισε το δημοψήφισμα υπέγραψε ένα τρίτο μνημόνιο — ακόμα σκληρότερο από τα προηγούμενα. Η Ελλάδα έμεινε στην Ευρώπη. Το σύνθημα «Μένουμε Ευρώπη» είχε κερδίσει τον πόλεμο, ακόμα κι αν φαινόταν να έχει χάσει τη μάχη.
Η ΝΔ παίρνει την ιδιοκτησία
Με την εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ηγεσία της ΝΔ και στη συνέχεια στην πρωθυπουργία το 2019, η τύχη του συνθήματος σφραγίστηκε. Αυτό που ξεκίνησε ως υπερκομματικό κάλεσμα, μετατράπηκε σταδιακά σε κεντρικό άξονα της κομματικής αφήγησης της ΝΔ. Η Νέα Δημοκρατία εμφανιζόταν ως η μόνη δύναμη που «κράτησε» την Ελλάδα εντός Ευρώπης — διεκδικώντας ουσιαστικά την ιδιοκτησία ενός συνθήματος που δεν δημιούργησε.
Τον Μάιο του 2023, για την Ημέρα της Ευρώπης, η ΝΔ οργάνωσε επίσημη εκδήλωση στο Ζάππειο. Ομιλητές: ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης, ο Καραμανλής, ο Σαμαράς. Τρεις πρώην και εν ενεργεία ηγέτες της ΝΔ, πάνω σε μία σκηνή, κάτω από το ίδιο ευρωπαϊκό πνεύμα. Το μήνυμα ήταν σαφές: αυτή η Ευρώπη είναι δική μας.
Το παράδοξο της Κοβέσι
Κι εδώ ακριβώς αρχίζει η μεγάλη ιστορική ειρωνεία. Οι ίδιοι που έκλαιγαν στο Σύνταγμα για την Ευρώπη το 2015, βρέθηκαν χρόνια αργότερα να επιτίθενται με λύσσα σε έναν από τους πιο σημαντικούς θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης: την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την επικεφαλής της, Λάουρα Κοβέσι.
Η Κοβέσι και η EPPO δεν ήρθαν ως εχθροί. Ήρθαν ως αυτό που έλεγε το ίδιο το σύνθημα — ως Ευρώπη. Μια Ευρώπη που ελέγχει, που ζητά λογαριασμό, που αποκαλύπτει δεκάδες απάτες στην Ελλάδα με ζημιές δισεκατομμυρίων στα ταμεία της ΕΕ. Και η απάντηση των «Μένουμε Ευρώπη» ήταν… ολομέτωπη επίθεση στον θεσμό.
Το συμπέρασμα γράφεται μόνο του: αγαπούσαν την Ευρώπη των επιδοτήσεων. Όχι την Ευρώπη των ελέγχων.
Ηθικά διδάγματα και σατιρικός επίλογος
Αν αυτή η ιστορία έχει ένα δίδαγμα, είναι το εξής: τα ισχυρά συνθήματα δεν ανήκουν σε κανέναν — και ανήκουν σε όλους. Το «Μένουμε Ευρώπη» ξεκίνησε ως αυθόρμητη φωνή πολιτών σε μια κρίσιμη ιστορική στιγμή. Κατέληξε να είναι το εκλογικό χαρτί ενός κόμματος — ενός κόμματος που σήμερα μάχεται εναντίον των ελεγκτικών μηχανισμών της ίδιας της Ευρώπης που λέει ότι αγαπά.
Μένουμε Ευρώπη; Ναι. Αλλά με asterisk: υπό την αίρεση μη ελέγχου.
Δημήτρης Αχιλαδέλλης — STIGMA Radio Show
