Σήμερα στο EMVP News έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε μια γυναίκα που δεν ακολούθησε τον εύκολο δρόμο, αλλά επέλεξε να επαναπροσδιορίσει την έννοια της ταυτότητας και της θέσης της μέσα στην κοινωνία. Η Χριστίνα Χαλιλοπούλου, δικηγόρος με βαθιά κοινωνική συνείδηση, αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα ότι οι ταμπέλες δεν είναι τίποτα περισσότερο από περιορισμοί που μπορούν — και πρέπει — να σπάνε.
Προερχόμενη από μια κοινωνική ομάδα που στην Ελλάδα έχει βρεθεί συχνά αντιμέτωπη με στερεότυπα και προκαταλήψεις, κατάφερε όχι μόνο να σταθεί δυναμικά στον επαγγελματικό χώρο, αλλά και να μετατρέψει τη διαφορετικότητά της σε δύναμη. Μέσα από την πορεία της, αποδεικνύει ότι η ταυτότητα δεν ορίζεται από το πώς σε βλέπουν οι άλλοι, αλλά από το πώς επιλέγεις να σταθείς εσύ απέναντι στον κόσμο.
Πείτε μας λίγα λόγια για εσάς.
Γεννήθηκα στην Αθήνα και μεγάλωσα ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Στην Ελλάδα ήμουν πάντα «η κόρη του Βασιλιά των Τσιγγάνων», ενώ στο Λονδίνο ήμουν απλώς η Χριστίνα.
Από πολύ νωρίς έμαθα τι σημαίνει να σε προσδιορίζουν πριν καν σε γνωρίσουν. Στην Ελλάδα ήμουν «η Τσιγγάνα», στο Λονδίνο «η Ελληνίδα». Αυτό το διπλό βλέμμα δεν ήταν πάντα εύκολο αλλά τελικά έγινε δύναμη.
Μιλήστε μας για την εμπειρία σας στο Λονδίνο.
Μεγαλώνοντας τη δεκαετία του ’80 σε μια πολυπολιτισμική πόλη όπως το Λονδίνο, βρέθηκα σε ένα περιβάλλον όπου η διαφορετικότητα δεν ήταν εξαίρεση, αλλά ήταν ο κανόνας.
Εκεί έμαθα να μην απολογούμαι για το ποια είμαι, αλλά να το αξιοποιώ. Έμαθα να καταλαβαίνω διαφορετικούς ανθρώπους, διαφορετικές κουλτούρες, και να λειτουργώ μέσα από αυτή τη σύνθεση.
Τι σας δίδαξε το Λονδίνο;
Με δίδαξε πως η όποια «διαφορετικότητα» με σημερινούς όρους, δεν είναι κάτι που πρέπει να κουβαλάς με αρνητικό πρόσημο, αλλά αντίθετα, είναι κάτι που μπορείς να αξιοποιήσεις προς όφελος των πολλών.
Υπήρξε κάποια στιγμή που άλλαξε τον τρόπο που βλέπετε τον εαυτό σας;
Ναι. Όταν κατάλαβα ότι έχω δύο προσόντα. Το πρώτο, να ανήκεις και να μην ανήκεις ταυτόχρονα σε δύο κόσμους, σε μαθαίνει να βλέπεις τα πράγματα πιο καθαρά και πιο δίκαια.
Τι κρατήσατε από τη νοοτροπία των ανθρώπων στο Λονδίνο;
Την αποδοχή χωρίς εξηγήσεις.
Πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν οι ρίζες μας;
Μεγάλωσα ανάμεσα σε δύο κόσμους: σε έναν όπου το επίθετό μου προηγήθηκε πολλές φορές από εμένα και σε έναν άλλο όπου έπρεπε να συστηθώ από την αρχή, χωρίς καμία προϋπόθεση.
Ναι, είμαι «τιμητικά» η εγγονή του «Βασιλιά των Τσιγγάνων», του Μπάρμπα Μήτσου του Χαλιλόπουλου. Και αυτό δεν είναι ένας τίτλος ταμπέλα, αλλά είναι ευθύνη, είναι ιστορία, και μια υπενθύμιση ότι κουβαλάς σπουδαίους ανθρώπους οι οποίοι προηγήθηκαν και άφησαν το αποτύπωμά τους.
Υπήρξαν στιγμές που αυτό λειτούργησε ως βάρος, γιατί οι άλλοι το μετέτρεπαν σε ταμπέλα. Με τα χρόνια όμως κατάλαβα ότι η ταυτότητα, δεν είναι κάτι που σου επιβάλλεται, αλλά είναι κατι που διαμορφώνεις μέσω των επιλογών αλλά και της στάσης ζωής σου.
Οι ρίζες μου με έμαθαν να αντέχω, να προσαρμόζομαι, αλλά και να στέκομαι, να μην φοβάμαι και κυρίως, να μη χρειάζεται να αποδείξω ποια είμαι, αλλά να το δείχνω μέσα από τον τρόπο που ζω και δρω.
Υπήρξε στιγμή που η διαφορετικότητά σας έγινε δύναμη;
Ναι, όταν σταμάτησα να τη βλέπω μέσα από τα μάτια των άλλων. Η «διαφορετικότητα» σε κάνει πιο προσαρμοστικό, πιο ανοιχτό και τελικά πιο αποτελεσματικό.
Τι θα λέγατε σε ένα νέο κορίτσι που νιώθει ότι δεν “χωράει”σε έναν απαιτητικό χωρο;
Ότι δεν είναι εκείνη το πρόβλημα. Ποτέ δεν ήταν.
Μεγαλώνουμε πιστεύοντας ότι πρέπει να χωρέσουμε σε πλαίσια, σε ρόλους, σε προσδοκίες άλλων.
Το να νιώθεις ότι δεν “χωράς” σίγουρα δεν είναι αδυναμία. Είναι λάθος σχεδιασμός αυτών που έθεσαν τις βάσεις, στηριζόμενοι σε στερεοτυπικές απόψεις. Αντίθετα, είναι ένδειξη ότι έχεις κάτι αυθεντικό, κάτι που δεν αντιγράφεται, δεν χωράει σε καλούπια και δεν μπορεί να περιοριστεί.
Μην μικρύνεις τον εαυτό σου για να γίνεις αποδεκτή. Μην σιωπήσεις για να γίνεις «βολική». Μην αλλάξεις για να μην ενοχλείς. Ο κόσμος δεν προχωράει από αυτούς που προσαρμόζονται τέλεια, αλλά από εκείνους που τολμούν. Και αν νιώθεις ότι δεν υπάρχει χώρος για σένα, τότε ίσως δεν ήρθες για να χωρέσεις. Ίσως ήρθες για να τον δημιουργήσεις.
Τι σημαίνει για εσάς “δικαιοσύνη” πέρα από τους νόμους;
Για μένα, δικαιοσύνη σημαίνει να μην καθορίζεται η πορεία ενός ανθρώπου από το πώς τον βλέπουν οι άλλοι πριν καν τον γνωρίσουν. Και αυτό είναι κάτι που έχω ζήσει προσωπικά.
Επίσης σημαίνει να μην είναι επιλεκτική. Να μην ενεργοποιείται μόνο όταν μας βολεύει ή όταν αφορά «τους δικούς μας».
Θυμάμαι πολύ έντονα την περίοδο μετά τη δολοφονία του δεκαεξάχρονου Κώστα Φραγκούλη. Τότε, όπου ακούστηκε δυνατά το αίτημα για «ΔΙΚΕΟΣΗΝΙ». Και εκεί συνειδητοποίησα πόσο εύκολα η δικαιοσύνη μπορεί να χάσει τον πυρήνα της και την εμπιστοσύνη των πολιτών. Τι σημασία έχει πόσο ανορθόγραφα γράφεται όταν η ίδια η έννοια καταλήγει να είναι διχαστικη;
Για μένα, η δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι ούτε τυφλή με την έννοια της αδιαφορίας, ούτε κουφή απέναντι στην κοινωνία, ούτε επιλεκτική ανάλογα με την καταγωγή. Δεν μπορεί να είναι «δική μας» ή «δική τους», αλλά πρέπει να είναι ΟΛΩΝ και χωρίς φίλτρα.
Ποια είναι η πιο “ανθρώπινη” πλευρά της δικηγορίας που δεν βλέπουμε συχνά;
Η δικηγορία δεν είναι μόνο νόμοι, άρθρα και διαδικασίες. Είναι ιστορίες, είναι άνθρωποι που βρίσκονται πολλές φορές στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής τους. Είναι ανθρωποι που δεν ζητούν μόνο μια νομική λύση, αλλά να ακουστούν, να γίνουν κατανοητοί, να μη νιώθουν μόνοι απέναντι σε ένα σύστημα που τους ξεπερνά. Η πιο “ανθρώπινη” πλευρά είναι αυτή που δεν γράφεται στα δικόγραφα, είναι η στιγμή που πρέπει να ακούσεις χωρίς να κρίνεις, να σταθείς με ψυχραιμία όταν ο άλλος καταρρέει. Γιατί πολλές φορές, πριν από το δίκιο, προηγείται η ανάγκη να νιώσει κάποιος ότι τον βλέπουν ως άνθρωπο. Και αυτό, για μένα, είναι η ουσία του ρόλου μας – να υπερασπιζόμαστε όχι μόνο δικαιώματα, αλλά και την αξιοπρέπεια.
Πώς ορίζετε την επιτυχία σήμερα, σε σχέση με το πως τη βλέπατε όταν ξεκινούσατε;
Όταν ξεκινούσα, πίστευα ότι η επιτυχία συνδέεται με το πόσο υψηλή θέση κατέχεις, με το αν βρίσκεσαι εκεί όπου παίρνονται οι αποφάσεις, με το να έχεις ρόλο, λόγο και επιρροή.
Στην πορεία, όμως, δουλεύοντας με ανθρώπους, με κοινότητες που έχουν πραγματικές ανάγκες, κατάλαβα κάτι πιο ουσιαστικό: ότι η επιτυχία δεν είναι το «πού βρίσκεσαι», αλλά το «τι αλλάζει» χάρη στη δουλειά σου.
Σήμερα, για μένα επιτυχία είναι να μπορείς να μεταφράζεις τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε πραγματικές, εφαρμόσιμες λύσεις. Να συμβάλλεις στη διαμόρφωση πολιτικών που δεν μένουν απλά στη θεωρία, αλλά αγγίζουν την καθημερινότητα των ανθρώπων και αλλάζουν ζωές, ιδιαίτερα εκείνων που δεν έχουν εύκολα φωνή.
Η επιτυχία, λοιπόν, δεν μετριέται με τίτλους, αλλά με κοινωνικό αντίκτυπο. Με το αν άνοιξες έναν δρόμο, αν βελτίωσες έστω και λίγο μια συνθήκη, αν έδωσες πρόσβαση εκεί που πριν υπήρχε αποκλεισμός.
Αν μπορούσατε να δώσετε μια συμβουλή στον νεότερο εαυτό σας, ποια θα ήταν αυτή και γιατί;
Θα του έλεγα να μη βιάζεται να αλλάξει τον κόσμο, αλλά να συνεχίσει να ονειρεύεται έναν καλύτερο κόσμο.
Όταν ξεκινούσα, είχα μια έντονη ανάγκη να προσφέρω, να συμβάλλω ουσιαστικά, να φέρω μια πιο δίκαιη και αξιοκρατική προσέγγιση, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις κοινωνικές πολιτικές. Πίστεψα ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει μέσα από την πολιτική.
Στην πορεία, όμως, συνάντησα αρκετά εμπόδια. Δεν μου δόθηκαν οι ευκαιρίες να εκφράσω και να προωθήσω ουσιαστικά ζητήματα. Συχνά ένιωσα ότι τα προβλήματα της κοινότητας που εκπροσωπώ δεν ακούστηκαν όπως θα έπρεπε και ότι το ενδιαφέρον των κομμάτων περιοριζόταν στη διαχείριση των ψήφων, παρά στην επίλυση των πραγματικών αναγκών. Αυτό ήταν ένα δύσκολο μάθημα, γιατί με έμαθε ότι η αλλαγή δεν έρχεται μόνο από τους θεσμούς, αλλά έρχεται από τη συνέπεια, τη δουλειά και την επιμονή εκτός αυτών.
Αν μπορούσα να του πω κάτι, θα ήταν αυτό: να μην απογοητευτεί όταν δεν τον ακούνε, αλλά να βρίσκει άλλους τρόπους να ακούγεται. Ακολουθώντας αυτή τη συμβουλή, σήμερα έχω την χαρά να ανακοινώνω την Ίδρυση του Ανώτατου Εθνικού Συμβουλίου Ελλήνων Τσιγγάνων. Ενός Τριτοβάθμιου οργάνου που στόχο εχει τη θεσμική, ενιαία εκπροσώπηση των Ελλήνων Τσιγγάνων, την προώθηση της ισότητας και της κοινωνικής ένταξης και τη διαμόρφωση πολιτικών που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της κοινότητας, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.
Γιατι η ουσία δεν είναι να σου δοθεί χώρος, αλλά να μπορείς να τον δημιουργήσεις.
Ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που σας έχει δώσει η ζωή;
Ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο και ακριβώς γι’ αυτό, όλα έχουν αξία. Μεγαλώνοντας μέσα σε συνθήκες απώλειας, αβεβαιότητας και συνεχούς δοκιμασίας, κατάλαβα από πολύ νωρίς ότι η ζωή δεν λειτουργεί με εγγυήσεις. Δεν έχουν όλοι τις ίδιες ευκαιρίες, ούτε ξεκινούν από το ίδιο σημείο.
Αυτό που μπορείς να ελέγξεις, είναι ο τρόπος που θα σταθείς στις δοκιμασίες και στις προκλήσεις της ζωής. Και κυρίως, στο αν επιλέγεις, παρά τα όσα έχεις βιώσει, να μη σκληρύνεις, αλλά να παραμείνεις άνθρωπος.
Τι θα θέλατε να θυμούνται οι άνθρωποι για εσάς;
Ότι παρά τα εμπόδια που οι άνθρωποι μου έβαζαν, παρά τον ανταγωνισμό, δεν στάθηκα σε αυτά, αλλά πάλεψα να δημιουργήσω καλύτερες συνθήκες για όσους το σύστημα τους ειχε αποκλείσει.
Θα ηθελα να θυμούνται πως σε κάθε μου βήμα υπήρχε προσπάθεια, συνέπεια και ευθύνη, ότι δεν φοβήθηκα να μπω σε δύσκολους δρόμους, να πω αλήθειες που δεν ήταν πάντα εύκολες και να υπερασπιστώ ανθρώπους που δεν είχαν φωνή.
Δεν με ενδιαφέρει να με θυμούνται για τίτλους ή ρόλους. Με ενδιαφέρει να με θυμούνται με το όνομα μου.
Αν μπορούσατε να αλλάξετε κάτι στην κοινωνία;
Θα ήθελα να μειωθεί η ανάγκη των ανθρώπων να κατηγοριοποιούν πριν κατανοήσουν.
Πώς συνδυάζετε την εμπειρία ενός διεθνούς περιβάλλοντος με την ελληνική πραγματικότητα;
Η εμπειρία ενός διεθνούς περιβάλλοντος σου δίνει εργαλεία, σε εκπαιδεύει. Κρατάω τις βασικές αρχές που έμαθα, όπως είναι η αξιοκρατία, η θεσμική συνέπεια, η οργάνωση και ο ουσιαστικός σεβασμός στον άνθρωπο, αλλά έχω πλήρη επίγνωση ότι κάθε κοινωνία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες και δυναμικές.
Στην Ελλάδα, η πρόκληση δεν είναι να «εισάγεις» μοντέλα, αλλά να μεταφράσεις αυτές τις αρχές με τρόπο ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο. Να βρεις τη σωστή ισορροπία ανάμεσα σε αυτό που θα έπρεπε να είναι και σε αυτό που μπορεί να λειτουργήσει.
Για μένα, αυτός ο συνδυασμός είναι ζήτημα ευθύνης.
Υπάρχει κάτι που σας έκανε να δείτε την Ελλάδα με “νέα μάτια”;
Ναι. Το ότι η Ελλάδα έχει ανθρώπους με ικανότητες και δυναμική, αλλά συχνά δυσκολεύεται να δεχτεί διαφορετικούς τρόπους σκέψης, ειδικά όταν αυτοί αμφισβητούν παγιωμένες αντιλήψεις.
Η συζήτηση με τη Χριστίνα Χαλιλοπούλου είναι μια υπενθύμιση ότι η κοινωνία προχωρά μέσα από ανθρώπους που δεν φοβούνται να είναι ο εαυτός τους και να αμφισβητούν όσα θεωρούνται δεδομένα.
Την ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο της, την ειλικρίνειά της και το έργο της. Γιατί, τελικά, αυτοί που αλλάζουν πραγματικά τα πράγματα δεν είναι όσοι προσαρμόζονται στα στερεότυπα, αλλά όσοι τα ξεπερνούν με πράξεις.
Συνέντευξη: Ερμίνα Μαρία Μουρατίδου Παπαγεωργοπούλου
Επιμέλεια: Βάγια Ραφαηλία Παράσχου
