Ποίηση σημαίνει να δίνεις κάθε φορά κι ένα κομμάτι του εαυτού σου στους αναγνώστες. Να μετατρέπεις τη μνήμη, το τραύμα, την αγάπη και τη σιωπή σε λέξεις που μπορούν να αγγίξουν την ψυχή του άλλου. Αυτό ακριβώς κάνει και η Μαρία Βούλγαρη μέσα από τη νέα της ποιητική συλλογή με τίτλο «225».

Η Μαρία Βούλγαρη, με καταγωγή από την Κέρκυρα, είναι τραγουδοποιός, ερμηνεύτρια και ποιήτρια. Έχει ξεχωρίσει για την ιδιαίτερη χροιά της φωνής της, την ερμηνευτική της δύναμη και την προσωπική γραφή της, ενώ στο ενεργητικό της μετρά ζωντανές εμφανίσεις, βραβεία, ραδιοτηλεοπτικές παρουσίες, πέντε προσωπικούς δίσκους, ανεξάρτητες παραγωγές και τρεις ποιητικές συλλογές. Τραγούδια και ποιήματά της έχουν διακριθεί σε διεθνείς διαγωνισμούς, ενώ έργα της έχουν συμπεριληφθεί σε ανθολογίες και έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά και στα πορτογαλικά.

Μέσα από τη συνέντευξη που ακολουθεί, η Μαρία Βούλγαρη μάς μιλά για το «225», για τη δύναμη της σιωπής, τη σχέση ποίησης και μουσικής, τη μνήμη, την αυταξία, την ευαλωτότητα και τη μεταμόρφωση του προσωπικού τραύματος σε τέχνη.

Το «225» είναι η τρίτη σας ποιητική συλλογή. Ένας τίτλος βιβλίου με ιδιαίτερο συμβολισμό. Τι σημαίνει προσωπικά για εσάς αυτός ο αριθμός;

To «225» είναι ένα βιβλίο με διπλή, βαθιά προσωπική σημασία για μένα. Ο αριθμός 225 συμβολίζει τόσο τον ακριβή αριθμό των ποιημάτων (225) όσο και τον μήνα ολοκλήρωσής τους, τον Φεβρουάριο του 2025 (2ος μήνας του έτους).

Τα 225 μικρής έκτασης ποιήματα -αποφθέγματα και στίχοι από τα τραγούδια μου ξεκίνησαν ως χειρόγραφες σημειώσεις το καλοκαίρι του 2024. Η αρχική πρόθεση της έκδοσης ήταν να τα παρουσιάσω ακριβώς έτσι: χειρόγραφα, ως απάντηση σε ένα παιδικό τραύμα που σχετιζόταν με τον γραφικό μου χαρακτήρα. Τελικά, αποφασίστηκε η δακτυλογραφημένη μορφή, με ένα χειρόγραφο ποίημα να κοσμεί συμβολικά το εξώφυλλο.

Ο τίτλος δεν είναι ένας αινιγματικός γρίφος. Για μένα το «225» είναι ψυχή, μνήμη, τραύμα και αγάπη. Κάθε ποίημα αποτελεί κι ένα ζωντανό κομμάτι του εαυτού μου, γεννημένο τις νύχτες που η εσωτερική φωνή ξαγρυπνά και δημιουργεί. Είναι η στιγμή που το τραύμα μετουσιώνεται σε τέχνη, και η αγάπη για τον εαυτό μας, η αξία και ο σεβασμός, βρίσκουν τη φωνή και τον χώρο που τους αξίζει.

Επίσης το άθροισμα των ψηφίων του «225» (2+2+5) κάνει τον αριθμό 9. Ο αριθμός 9 έχει διάφορους συμβολισμούς στην ιστορία και τη μυθολογία. Συνήθως συνδέεται με την ολοκλήρωση, την σοφία, την καλλιτεχνία και την πνευματικότητα. Στην αρχαία Ελλάδα, ο αριθμός 9 εμφανίζεται σε διάφορους μύθους και τελετουργίες, ενώ στην πυθαγόρεια φιλοσοφία θεωρείται ως ο αριθμός της ολοκλήρωσης ενός κύκλου. Ο αριθμός 9 έχει μέσα του δύναμη και έχει έμφυτο ταλέντο να ενώνει. Καλείται να μεταδώσει τη γνώση, να προσφέρει αγάπη, να είναι δίπλα στους συνανθρώπους του.

Τις κρυμμένες σημασίες πίσω από το «225» τις ανακάλυψα κατόπιν εορτής. Η συλλογή είχε ήδη ολοκληρωθεί όταν άρχισα να αναζητώ τα νοήματα των αριθμών, μόνο και μόνο για να επιβεβαιώσω για πολλοστή φορά στη ζωή μου πως τίποτα τελικά, δεν γίνεται τυχαία.

Τα ποιήματα είναι μικρής έκτασης αλλά πολύ πυκνά συναισθηματικά. Πιστεύετε ότι η σιωπή ανάμεσα στις λέξεις έχει τη δική της δύναμη;

Με το «225» η πρόθεσή μου ήταν να δώσω συμπυκνωμένα νοήματα, με όσο το δυνατόν λιγότερες λέξεις. Ήθελα να οδηγήσω τον αναγνώστη, με τρόπο σύντομο και περιεκτικό, στην ουσία του «λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν». Η σιωπή ανάμεσα στις λέξεις έχει τη δική της βαρύτητα και σίγουρα τη δική της δύναμη.

Η σιωπή δε σημαίνει ότι κάπου υπάρχει κενό. Είναι η αρχιτεκτονική του λόγου. Στην ποίηση και στο τραγούδι, η παύση δεν διακόπτει το νόημα, αλλά το γεννά. Όταν αφαιρείς το περιττό, ό,τι απομένει ανάμεσα στις φράσεις φορτίζεται συναισθηματικά. Η σιωπή γίνεται ο αγωγός του μη λεκτικού. Του τραύματος, της προσμονής. Επικοινωνεί όσα η γλώσσα αδυνατεί να χωρέσει.

Μέσα στις θεματικές του βιβλίου συναντάμε τον έρωτα, τη μνήμη, την απώλεια και την αυταξία. Ποιο από αυτά σας «επισκέπτεται» περισσότερο ως δημιουργό;

Η αλήθεια είναι πως γεννιέμαι και υπάρχω μέσα σε όλα αυτά και όχι μεμονωμένα σε κάτι από αυτά. Ενδεχομένως όμως η μνήμη να είναι η πιο δυνατή επισκέπτρια, γιατί έρχεται πάντα με την αξίωση να μην αφήσει τίποτα να χαθεί. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε πίσω, όχι για να παγιδευτούμε στο παρελθόν, αλλά για να καταλάβουμε ποιοι είμαστε σήμερα.

Η απώλεια πονάει ακριβώς επειδή υπάρχει η μνήμη. Χωρίς αυτήν, η απώλεια θα ήταν απλώς μια στιγμιαία απουσία, όχι ένα συνεχές εσωτερικό κενό.

Ο έρωτας τρέφεται από τη μνήμη. Από τη στιγμή που περιμένεις να ξαναδείς τον άλλον, μέχρι τις αναμνήσεις που χτίζετε μαζί και σε κρατούν ζωντανό όταν εκείνος λείπει.

Για να βρεις την αυταξία σου, πρέπει να θυμηθείς ποιος είσαι, από πού πέρασες, τι άντεξες και τι κουβαλάς μέσα σου.

Η μνήμη είναι το υλικό με το οποίο είμαστε φτιαγμένοι. Ως δημιουργός, νιώθω ότι η γραφή είναι ένας διαρκής αγώνας ενάντια στη λήθη.
«Δημιουργώ για να μην πεθαίνει η σιωπή μου».
Με αυτό το απόφθεγμα ξεκινάει το βιβλίο μου.
Κάθε φορά που δημιουργώ, η βασική μου ανάγκη είναι να αποτυπώσω μια αίσθηση, μια στιγμή ή ένα συναίσθημα πριν χαθεί στον χρόνο.

Πώς γεννιέται συνήθως ένα ποίημα για εσάς; Από μια εικόνα, μια φράση, μια μουσική ή μια πληγή;

Η γέννηση ενός ποιήματος μπορεί να πυροδοτηθεί από οτιδήποτε. Για παράδειγμα μπορεί να είναι μια φευγαλέα εικόνα. Όπως το φως του ήλιου που πέφτει στη θάλασσα, το βλέμμα ενός ανθρώπου στο δρόμο, η γεωμετρία της βροχής στο τζάμι. Ένα άγγιγμα, ένα φιλί, μια αγκαλιά που δίνει ο ένας στον άλλον.

Άλλες φορές ο καταλύτης μπορεί να είναι η μουσική. Η μουσική δεν είναι απλώς έμπνευση. Είναι ο ρυθμός και η ατμόσφαιρα. Κάθε ποίημα έχει τη δική του εσωτερική μουσικότητα. Μια μελωδία μπορεί να ξεκλειδώσει το συναίσθημα, να σπάσει τις αντιστάσεις και να δημιουργήσει το κατάλληλο κλίμα για να «ρέουν» οι λέξεις πιο καθαρά.

Ωστόσο, αν η εικόνα είναι η αφορμή και η μουσική ο οδηγός, η πληγή είναι σχεδόν πάντα η βαθύτερη αιτία. Ακόμα κι όταν ένα ποίημα ξεκινά από κάτι φαινομενικά ανώδυνο, όπως ένα τοπίο, αν «σκάψεις» κάτω από τις λέξεις, θα βρεις μια έλλειψη, ένα αναπάντητο ερώτημα, έναν αποχωρισμό ή μια υπαρξιακή αγωνία. Η πληγή, αυτό το μικρό ή μεγάλο τραύμα, είναι εκείνο το σημείο που δίνει στο ποίημα το βάρος του, την ουσία του.

Πόσο δύσκολο είναι να μετατρέπεις ένα προσωπικό τραύμα σε τέχνη;

Το να μετατρέπεις το τραύμα σε τέχνη σίγουρα δεν είναι εύκολο. Είναι μια πράξη ευαλωτότητας, ένα είδος «ξεγυμνώματος» του εσωτερικού κόσμου. Ταυτόχρονα όμως είναι μια γενναία πράξη, ίσως και δήλωση ότι ο πόνος δεν έχει πάντα την τελευταία λέξη. Την έχει η δημιουργία.

Υπάρχει κάποιο ποίημα μέσα στο βιβλίο που θεωρείτε πως σας «αποκαλύπτει» περισσότερο από όλα;

«Όλοι πονάμε για κάτι, όλοι αλλάζουμε από κάτι». Το απόφθεγμα αυτό δεν επιλέχθηκε τυχαία για το εξώφυλλο του βιβλίου μου. Είναι η προμετωπίδα, η «ταυτότητα» και η πιο γυμνή αποκάλυψη ολόκληρου του έργου.

Ο πόνος δεν είναι το τέλος της διαδρομής, αλλά ο καταλύτης. Το απόφθεγμα μαρτυρά ότι κανένας δεν βγαίνει ίδιος μέσα από τη φωτιά. Η αλλαγή αυτή μπορεί να είναι σκληρή, αλλά είναι αναπόφευκτη για την εσωτερική μας εξέλιξη. Εδώ αποκαλύπτεται η διαδικασία της ενηλικίωσης, της ωριμότητας, της αναγέννησης. Αυτό το «κάτι» που μας αλλάζει είναι το προσωπικό ορόσημο του καθενός.

Υπάρχει κάποιο ποίημα του «225» που θα θέλατε να μελοποιήσετε στο μέλλον;

Μέσα στο «225» υπάρχει μια ενότητα που περιλαμβάνει στίχους από διάφορα τραγούδια μου που έχουν ήδη κυκλοφορήσει καθώς και στίχους από τραγούδια ακυκλοφόρητα.

Οι 8 ενότητες της συλλογής μοιάζουν σαν στάδια μιας εσωτερικής διαδρομής. Το βιβλίο γράφτηκε σαν ένα ημερολόγιο ψυχής;

Το βιβλίο γράφτηκε ως μια εσωτερική ανάγκη και επιθυμία να βγει στο φως ό,τι η ζωή μας δίνει ως δώρο, ακόμα κι αν αυτό το δώρο έρχεται μερικές φορές μέσα από δυσκολίες, την απώλεια ή τον πόνο. Το δώρο αυτό, είναι το φως της ύπαρξης. Το φως από όπου μπαίνει η ίδια η ζωή ορμητική και γεμάτη ανατροπές, μεταμορφώσεις και αλλαγές για όσα έρχονται, προκειμένου να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι.

Ως τραγουδοποιός, γράφετε διαφορετικά όταν ξέρετε ότι οι στίχοι θα γίνουν τραγούδι και διαφορετικά όταν προορίζονται για ποίηση;

Αλλιώς γράφεις όταν ξέρεις ότι οι στίχοι θα γίνουν τραγούδι και αλλιώς όταν προορίζονται για ποίηση. Στο τραγούδι, ο στίχος «συγκατοικεί» με τη μουσική. Πρέπει να έχει ομοιοκαταληξία, γεωμετρία. Όταν γράφεις ποίηση ο στίχος είναι πιο ελεύθερος.

Πόσο σας έχει επηρεάσει η μουσική στον τρόπο που «ακούγονται» τα ποιήματά σας;

Η μουσική που γράφω αλλά και τα ακούσματα που με συντροφεύουν γενικότερα, αποτελούν το βασικό φίλτρο μέσα από το οποίο «ακούγονται» τα ποιήματά μου. Για μένα, η ποίηση και η μουσική είναι δύο διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας ανάγκης.

Ένα ποίημα είναι ένα τραγούδι που του λείπει η ενορχήστρωση, αλλά κουβαλάει όλη τη μελωδία κρυμμένη μέσα στις λέξεις του.

Και οι δύο τέχνες,τόσο η μουσική όσο και η ποίηση, αποτελούν προσπάθεια να δώσουμε μορφή στο άυλο. Το να επιθυμούμε δηλαδή να μετατρέψουμε κάτι από τον εσωτερικό μας, χαοτικό ενίοτε κόσμο, σε κάτι οργανωμένο και οικουμενικό, που θα μπορέσει να αγγίξει την ψυχή του άλλου.

Έχετε πει πως «η ποίηση είναι ο πυρήνας της τραγουδοποιίας» σας. Τι είναι αυτό που ενώνει τελικά τις δύο τέχνες;

Το τραγούδι για μένα δεν είναι απλώς «λέξεις ντυμένες». Είναι ποίηση που βρήκε τη φωνή της για να περπατήσει ανάμεσα στον κόσμο. Η μουσική δίνει στα φτερά της ποίησης τον άνεμο που χρειάζεται για να φτάσει παντού.

Υπάρχει κάποιος στίχος μέσα στο βιβλίο που θα θέλατε οι αναγνώστες να κρατήσουν σαν προσωπική τους φράση;

Παραθέτω εδώ μερικούς:

8.
Μη μου μιλάς με προστακτική.
Μίλα μου με τρυφερότητα.

15.
Δεν θέλω να με κάνεις αγκαλιά
για να κολλήσουν τα σπασμένα.
Θέλω να με κάνεις αγκαλιά
για ν’ ανθίσουν τριαντάφυλλα
για να βγουν καινούριες ρίζες
να ποτίσουν την αγάπη.

24.
Η πιο στενή φυλακή
είναι αυτή του μυαλού σου.

29.
Το καλοκαίρι είναι πάντα μέσα στην καρδιά μας.
Σε 21 γραμμάρια ανακυκλώσιμης ευτυχίας.

37.
Να μ’ αγκαλιάζεις να πεθαίνουν οι πληγές μας.

44.
Φόρα το πιο όμορφό σου χαμόγελο
και προχώρα μπροστά.

56.
Το κλειδί για την ευτυχία είναι το κίνητρο.

63.
H σκέψη βγάζει πάντα νέες ρίζες.
Πότισέ την όμορφα.

133.
Το « για πάντα »
ανήκει στο τώρα.
Εκεί είναι όλη η δύναμή του.

144.
Ποτέ δεν φεύγω στα δύσκολα.
Φεύγω όταν ο άλλος δεν με σέβεται.

146.
Ο άνθρωπός σου είναι ο εαυτός σου.

Το «225» έχει έντονο προσωπικό αποτύπωμα. Σας φοβίζει καθόλου η έκθεση μέσα από την τέχνη;

Με τα χρόνια καταλαβαίνεις ότι η άμυνα και οι κλειστές πόρτες δεν σε κάνουν δυνατό. Σε κάνουν απλώς άκαμπτο. Η πραγματική γενναιότητα στην τέχνη, αλλά και στη ζωή, κρύβεται στην ευαλωτότητα και στην ευαισθησία.

Το να μπορείς να πεις «πονάω», «λύγισα», «άλλαξα», χωρίς να ντρέπεσαι γι’ αυτό, είναι μια δύναμη απελευθερωτική.

Δε με φοβίζει η έκθεση μέσα από την τέχνη. Ίσα-ίσα νιώθω ότι το μοίρασμα μέσα από βιώματα και συναισθήματα, μάς φέρνει ενίοτε πιο κοντά τον έναν στον άλλον.

Το να δείχνεις την ευαλωτότητά σου, να μιλάς ανοιχτά για τις πληγές σου και τον τρόπο που τις μεταμορφώνεις, δημιουργεί ταυτοποίηση. Ο κόσμος θέλει να ακούσει ιστορίες που δείχνουν ότι δεν είναι μόνος στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει.

Η ποίηση που δείχνει πώς το τραύμα μπορεί να γίνει δύναμη, πώς μέσα από τη δοκιμασία μπορεί να αναδυθεί η αυταγάπη και ο αυτοσεβασμός, είναι βαθιά θεραπευτική και ελπιδοφόρα.

Όταν ολοκληρώσατε το τελευταίο ποίημα της συλλογής, τι συναίσθημα σας άφησε αυτή η διαδρομή;

‘Ενιωσα ευγνωμοσύνη που η γλώσσα και η ποίηση έγιναν το όχημα για να εκφραστούν όλα αυτά τα συναισθήματα και να αποτυπωθούν στο χαρτί. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι το βιβλίο είχε πάρει τη δική του ανάσα και ήταν έτοιμο να συναντήσει τις διαδρομές κι άλλων ανθρώπων.

Η δημιουργία είναι ένας υπέροχος δρόμος να ανακαλύψεις πολλά πράγματα για τον εαυτό σου και τις εσωτερικές του μετατοπίσεις.

Με αφορμή τα αποσπάσματα από το «225» που ακούσαμε στη μουσικο-ποιητική παράσταση «Τα 21 τρίλεπτα» στο θέατρο Αλκμήνη όπου πρωταγωνιστούσατε φέτος, ποια στιγμή νιώσατε να σας συνδέει πιο βαθιά με το κοινό;

Το «225» για μένα κρύβει μέσα του μια πολύ ιδιαίτερη ενέργεια, και η ένταξή του στην παράσταση αυτή νιώθω πως δημιούργησε μια μοναδική δυναμική.

Ήταν σίγουρα οι στιγμές που ένιωθα ότι το κοινό δεν ήταν απλώς θεατές, αλλά συμμέτοχοι σε αυτό που χτίζαμε εκείνη την ώρα κάθε φορά που διάβαζα και από ένα απόσπασμα μέσα από το βιβλίο.

Σε κάποια φάση όταν κοίταξα τις πρώτες σειρές στο σκοτάδι και είδα ανθρώπους να γνέφουν καταφατικά, ένιωσα σαν να μου έλεγαν κάποιοι από αυτούς «ναι, νιώθω ακριβώς το ίδιο. Ναι, το έχω βιώσει κι εγώ αυτό. Πόσο πολύ με αγγίζει αυτό που ακούω». Όταν τελείωσε η παράσταση και είδα τα πρόσωπα των ανθρώπων να φεύγουν «γεμάτα» από το θέατρο, εκεί κατάλαβα ότι τα ποιήματα αυτά λειτούργησαν λυτρωτικά και ίσως για κάποιους απελευθερωτικά και αυτό προσωπικά μου έδωσε μεγάλη χαρά.

Ετοιμάζετε και νέο δισκογραφικό υλικό. Θα υπάρχει κάποια σύνδεση ανάμεσα στον νέο δίσκο και στην ατμόσφαιρα του «225»;

Ναι, είμαι ήδη στο στούντιο και ηχογραφώ τον νέο μου δίσκο. Δεν ξέρω αν και εφόσον θα υπάρξει κάποια σύνδεση ανάμεσα στον νέο δίσκο και στην ατμόσφαιρα του «225». Μπορεί ναι, μπορεί και όχι. Το αφήνω κάπως μετέωρο προς το παρόν.

Σε ποια «μουσική φάση» βρίσκεστε αυτή την περίοδο; Τι να περιμένουμε από τον νέο σας δίσκο;

Αυτή την περίοδο είμαι σε μια αρκετά διαφορετική μουσική φάση σε σχέση με προηγούμενες, γι’ αυτό και ο νέος μου δίσκος θα περιλαμβάνει τραγούδια κάπως πιο εσωτερικά, πιο υπαρξιακά, πιο minimal, με ήχους πιο ακουστικούς.

Αν έπρεπε να περιγράψετε το «225» με μία μόνο μουσική λέξη ή έναν ήχο, ποιος θα ήταν;

Θα ήταν ο ήχος του φωτός. Ο ήχος της χαράς. Της μεταμόρφωσης. Της αναγέννησης.

Θέλουμε να ευχαριστήσουμε θερμά τη Μαρία Βούλγαρη για τον χρόνο της και για την ουσιαστική, βαθιά και ειλικρινή συζήτηση που μοιράστηκε μαζί μας. Μέσα από τα λόγια της γίνεται φανερό πως η ποίηση και η μουσική δεν είναι απλώς μορφές έκφρασης, αλλά δρόμοι αυτογνωσίας, θεραπείας και επικοινωνίας με τον άνθρωπο. Της ευχόμαστε κάθε επιτυχία στη νέα της ποιητική συλλογή «225», αλλά και στο νέο δισκογραφικό υλικό που ετοιμάζει.

Συνέντευξη: Νεκτάριος Μπέσης

Επιμέλεια: Βάγια Ραφαηλία Παράσχου