Μήπως το Σύμπαν… «γνωρίζει» ότι υπάρχει;

Για δεκαετίες η επιστήμη είχε μια σχεδόν αυτονόητη απάντηση στο ερώτημα της συνείδησης: ο εγκέφαλος τη δημιουργεί. Η συνείδηση θεωρήθηκε ένα «παραπροϊόν» της πολυπλοκότητας. Νευρώνες πυροδοτούνται, δίκτυα ενεργοποιούνται, και κάπως έτσι γεννιέται η εμπειρία του «εγώ».

Όμως μια νέα, ριζοσπαστική πρόταση έρχεται να ταράξει τα νερά: και αν η συνείδηση δεν είναι αποτέλεσμα του εγκεφάλου, αλλά βασικό χαρακτηριστικό της ίδιας της πραγματικότητας;

Από τον εγκέφαλο… στο ίδιο το Σύμπαν

Σύμφωνα με ορισμένους σύγχρονους ερευνητές, η συνείδηση ίσως δεν «εμφανίζεται» απλώς όταν η ύλη γίνεται πολύπλοκη. Ίσως είναι ήδη εκεί.

Όπως ο χώρος, ο χρόνος και η ενέργεια θεωρούνται θεμελιώδη στοιχεία του Σύμπαντος, έτσι και η συνείδηση θα μπορούσε να είναι μια βασική ιδιότητα της ύπαρξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πέτρες σκέφτονται ή ότι τα άστρα έχουν σκέψεις. Σημαίνει όμως ότι η ικανότητα για εμπειρία – έστω σε στοιχειώδη μορφή – μπορεί να είναι ενσωματωμένη στη δομή της πραγματικότητας. Μια τέτοια προσέγγιση θυμίζει φιλοσοφικά ρεύματα όπως ο πανψυχισμός, αλλά πλέον συζητείται σοβαρά και στο πλαίσιο της φυσικής και της νευροεπιστήμης.

Γιατί αυτό αλλάζει τα πάντα

Αν η συνείδηση είναι θεμελιώδης, τότε:

-Δεν είναι απλώς «βιολογικό ατύχημα».

-Δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα οργανικά συστήματα.

-Δεν είναι τυχαίο φαινόμενο ενός ψυχρού, αδιάφορου Σύμπαντος.

Αντίθετα, μπορεί να αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό της κοσμικής δομής.

Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει:

-Τον τρόπο που προσεγγίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη.

-Την αναζήτηση ζωής εκτός Γης.

-Την κατανόηση του γιατί το Σύμπαν φαίνεται «ρυθμισμένο» ώστε να επιτρέπει την ύπαρξη ζωής και εμπειρίας.

Το μεγάλο ερώτημα: γιατί υπάρχει εμπειρία;

Ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα της επιστήμης είναι το λεγόμενο «σκληρό πρόβλημα της συνείδησης»: Πώς προκύπτει η υποκειμενική εμπειρία; Πώς από ηλεκτρικά σήματα γεννιέται το αίσθημα του πόνου, της αγάπης, της μνήμης; Αν η συνείδηση είναι θεμελιώδης, τότε ίσως δεν χρειάζεται να «εξηγηθεί» ως αποτέλεσμα. Ίσως είναι ήδη μέρος της εξίσωσης.

Μια νέα κοσμική οπτική

Φαντάσου ένα Σύμπαν όπου η επίγνωση δεν είναι τυχαία σπίθα, αλλά βασικό νήμα της ύπαρξης. Όπου ο ανθρώπινος νους δεν είναι ξένο σώμα μέσα στο χάος, αλλά φυσική συνέχεια της κοσμικής δομής. Αυτή η θεωρία δεν δίνει οριστικές απαντήσεις. Δίνει όμως κάτι εξίσου σημαντικό: έναν νέο τρόπο να σκεφτούμε τη σχέση μας με το Σύμπαν.

Ίσως τελικά το ερώτημα να μην είναι μόνο «πώς σκεφτόμαστε», αλλά αν η ίδια η πραγματικότητα έχει μια μορφή εσωτερικής διάστασης που μόλις αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε. Και αυτό, από μόνο του, αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε την ύπαρξη.

Επιμέλεια: Βάγια Ραφαηλία Παράσχου

Πηγή: Facebook