Υπάρχουν βουνά που τα ανεβαίνεις για να δεις πιο μακριά. Υπάρχουν βουνά που τα ανεβαίνεις για να δεις πιο βαθιά. Η Αίτνα ανήκει στα δεύτερα. Ο Νεκτάριος Μπέσης πήρε τον δρόμο της πεζοπορίας στις πλαγιές της, σ’ έναν καλοκαιρινό περίπατο που έμοιαζε λιγότερο με ανάβαση και περισσότερο με είσοδο στα ενδότερα ενός κόσμου όπου η γη δεν έχει ακόμη ξεχάσει τη φωτιά της. Η Αίτνα, Etna στα ιταλικά, Aetna στη λατινική της μνήμη, δεν είναι απλώς ένα βουνό. Είναι ένας τόπος όπου το τοπίο μοιάζει να έχει γραφτεί με πυρκαγιά, στάχτη και πέτρα.
Εκείνη την ημέρα, ο ουρανός δεν ήταν ακριβώς ουρανός. Σε ολόκληρη την περιοχή έπεφτε στάχτη από ψηλά. Λεπτή, γκρίζα, σχεδόν απόκοσμη, αιωρούνταν στον αέρα και κατέβαινε αργά πάνω στο μαύρο ηφαιστειακό έδαφος, πάνω στις πέτρες, στα μονοπάτια, στα ρούχα και στις σκέψεις. Ήταν σαν να είχε ανοίξει ο ουρανός μια παλιά πληγή και να άφηνε τη γη να θυμηθεί από τι είναι φτιαγμένη.Μέσα σ’ αυτή την παράξενη ατμόσφαιρα, οι στίχοι της Έμιλυ Ντίκινσον αποκτούν μια σχεδόν προφητική ηχώ:
“A still Volcano, Life
That flickered in the night
When it was dark enough
To do without erasing sight ”
Ένα ακίνητο ηφαίστειο, ζωή. Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη αλήθεια της Αίτνας, κάτω από την ακινησία, τίποτε δεν κοιμάται πραγματικά. Η Αίτνα υψώνεται στην ανατολική Σικελία και αποτελεί ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια της Γης. Η UNESCO την ενέταξε το 2013 στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αναγνωρίζοντας τη μοναδική γεωλογική και φυσική της αξία. Ο Νεκτάριος Μπέσης προχωρούσε μέσα σ’ αυτό το παράξενο βασίλειο της μαύρης πέτρας. Κάθε βήμα πάνω στο ηφαιστειακό έδαφος έμοιαζε να φέρνει στην επιφάνεια μια αρχαία συνομιλία ανάμεσα στη φωτιά και στη σιωπή. Οι πλαγιές δεν είχαν τη γαλήνη των συνηθισμένων βουνών. Είχαν μια γαλήνη ανήσυχη, μια σιωπή που δεν ήταν απουσία ήχου, αλλά αναμονή. Έπειτα, σαν να ήθελε ο ουρανός να αντισταθμίσει τη στάχτη, ήρθε η βροχή. Καλοκαιρινή και αιφνίδια, έπεσε πάνω στο βουνό και άλλαξε για λίγο το πρόσωπό του. Και τότε, μέσα από το γκρίζο, εμφανίστηκε ένα ουράνιο τόξο, σύντομο, εύθραυστο, σχεδόν απίστευτο. Για λίγες στιγμές, τα χρώματα αιωρήθηκαν πάνω από το ηφαιστειακό τοπίο, σαν μια λεπτή γέφυρα ανάμεσα σε δύο αντίθετες δυνάμεις, στη φωτιά που γεννά την καταστροφή και στο φως που επιμένει να γεννά ομορφιά. Κάτω από αυτή τη σιωπηλή συμφιλίωση των στοιχείων βρίσκονται και οι περίφημοι Crateri Silvestri, οι δύο ηφαιστειακοί κώνοι στη νοτιοανατολική πλευρά της Αίτνας, σε υψόμετρο περίπου 1.900 μέτρων. Εκεί το τοπίο μοιάζει σχεδόν σεληνιακό, μαύροι και κοκκινωποί κρατήρες, πέτρες που μοιάζουν ακόμη ζεστές από τη μνήμη της φωτιάς και ένας ορίζοντας που σε κάνει να αισθάνεσαι μικρός, χωρίς όμως να σε μικραίνει. Γιατί η Αίτνα δεν επιβάλλεται στον άνθρωπο. Τον επανατοποθετεί. Του θυμίζει πως η ομορφιά δεν κατοικεί πάντοτε στα ήρεμα πράγματα. Μπορεί να κατοικεί στη στάχτη, στη βροχή, στην απότομη αλλαγή του καιρού, ακόμη και σ’ ένα βουνό που κουβαλά μέσα του την απειλή της φωτιάς. Ισως γι’ αυτό οι άνθρωποι εξακολουθούν να επιστρέφουν στις πλαγιές της, όχι μόνο για να την κοιτάξουν, αλλά για να συναντήσουν, μέσα από αυτήν, κάτι από την ίδια τη φύση της ύπαρξης.
Ο Νεκτάριος Μπέσης κατέβαινε το μονοπάτι έχοντας αφήσει πίσω του το ηφαίστειο, μα όχι πραγματικά. Γιατί υπάρχουν τόποι που τους επισκέπτεσαι.Υπάρχουν τόποι που, αφού τους επισκεφθείς, σε επισκέπτονται εκείνοι. Η Αίτνα είναι από τους δεύτερους.Η στάχτη που έπεφτε εκείνη την ημέρα από τον ουρανό ίσως να μην ήταν μόνο στάχτη. Ήταν η λεπτή σκόνη μιας πανάρχαιας μνήμης, η υπενθύμιση πως κάτω από τα βήματά μας η γη δεν παύει ποτέ να αναπνέει. Κάποια ηφαίστεια, όταν τα κατεβαίνεις, τελειώνουν. Η Αίτνα, όμως, συνεχίζει να ανεβαίνει μέσα σου.
Του Νεκτάριου Μπέση
